Hafan

 

 

Gorsedd

 

Newyddion

 

Cyfarfod Cymdeithasol yr Orsedd - 2014

Taith i grombil mynydd Elidir…..

Instant Slide Show!


Mae Gwibdaith yr Orsedd wedi tyfu i fod yn dipyn o drip Ysgol Sul ac yn hawlio ei le yn yr amserlen Orseddol bob mis Medi ers rhai blynyddoedd bellach. Y tro yma, trefnwyd ymweliad â Gorsaf Bŵer Dinorwig yn Llanberis ac fe fanteisiodd dros ddeugain o Orseddogion ar y cyfle i ymweld â’r fangre ryfeddol hon ym mherfeddion Eryri.

Mae Llanberis yn un o’r ‘can lle i’w gweld cyn marw’ medd John Davies a Marian Delyth yn y llyfr o’r un enw. Tref fechan o oddeutu dwy fil o drigolion, ond tref â chanddi gymaint o atyniadau difyr – castell Dolbadarn a adeiladwyd yn 1225 gan Llywelyn ap Iorwerth, Amgueddfa Lechi Cymru , trên bach yr Wyddfa wrth gwrs, ac yn fwy diweddar, y rhyfeddod mwyaf eto, Gorsaf Bŵer Dinorwig a agorwyd yn 1984.

Mae’r orsaf yn pwmpio dŵr o Lyn Peris sydd gan metr uwchben lefel y  môr  i Lyn Marchlyn sydd 580 metr uwchben lefel y môr ; mae’r dŵr wedyn yn syrthio 480 metr i’r generaduron sydd yn yr ogof danddaearol fwyaf erioed a grewyd gan ddyn, cyn cael ei bwmpio nôl o Lyn Peris i Marchlyn dros nos pan fo’r galw am drydan yn isel. Syml! Ond nid felly y broses o gynllunio a chreu yr Orsaf.

Cawsom ddwy awr ddifyr iawn o sgyrsiau yn ein paratoi ar gyfer ein ymweliad â’r orsaf danddaearol.
Rhannodd yr Arwyddfardd Dyfrig gyfrinachau y ‘slide rule double sided’ gyda ni yn ei anerchiad ‘Atgofion hen Beiriannydd’. Ymhell cyn dyfodiad y cyfrifiadur, fe wnaethpwyd llawer iawn o waith arloesol yma yn Dinorwig. Clywsom am ail gyfeirio afon Nant Peris i Lyn Padarn; am sut y bu iddynt dyllu i’r prif geudwll gan greu gofod sydd cymaint â dau gae pel droed o hyd ac yn gyfystyr ag adeilad 16 llawr o uchder. Clywsom am y cymhlethdod o dwneli a grewyd i deithio drwyddynt, pum milltir o ffyrdd, a phum milltir pellach o dwneli dŵr. Os fu yna erioed ddiwrnod llawn ystadegau,  wel dyma fo, a rydw i’n falch o allu dweud na fu prawf ar ddiwedd y dydd, neu mi fyddwn yn siwr o fod wedi methu.

Cawsom gyflwyniad arall diddorol gan Geraint Wyn Jones, Rheolwr Gweithrediadau First Hydro. Fe’n hebryngwyd gan Geraint ar ôl cinio, yn ein netiau gwallt gwyn a’n hetiau caled, mewn bws i grombil y mynydd, a chael rhyfeddu at y campwaith ymddangosiadol amhosib, a grewyd ar safle hen chwarel Dinorwig. Cawsom y cyfle amheuthun i ymweld â phrif ystafell weithredol yr Orsaf, rhywbeth nad ydy pawb yn cyfranogi ohono.

Ymweliad gwefreiddiol yn wir. Diolch i Dyfrig am drefnu.

Gwenda Griffith / Gwenda Pen Bont 

Portmeirion 2011

YMWELIAD AELODAU’R ORSEDD
 GARDD FOTANEG GENEDLAETHOL CYMRU


Er i ddydd Sadwrn, Medi 21 wawrio’n ddiwrnod digon mwll, buan iawn (ar ôl paned a chacen!) y cododd ein calonnau ni’r ymwelwyr â’r ardd ryfeddol hon yng nghanol harddwch Sir Gâr.   
Ac i mewn â ni i’r theatr i wrando ar ddau hyddysg a huawdl yn eu priod feysydd. Yn gyntaf, Rhodri Clwyd Griffiths, un o sylfaenwyr cynharaf yr Ardd Fotaneg, a’n goleuodd ynghylch ei thwf a’i datblygiad o’r hedyn a blannwyd ganol y 1990au nes gwireddu’r weledigaeth fawr ymhen pum mlynedd.
Sonia Crwys, yn ei gerdd ‘Y Border Bach’, mai drwy blannu ‘Gwreiddyn bach gan hwn-a-hon / Yn awr ac yn y man . . .’ y llwyddodd ei fam i greu ‘Yr Eden fach’. Crewyd yr Ardd Fotaneg gan wyddonwyr a chynllunwyr a chanddynt freuddwyd ddrudfawr. A chodi arian oedd y nod cyntaf, a hynny mewn dulliau amryfal: gan unigolion; drwy gyfraniad hael y Loteri Genedlaethol; drwy benderfyniad Cyngor Sir Gaerfyrddin i brynu caeau ac adeiladau’r ffermydd cyfagos; ynghyd â rhoddion sylweddol gan ambell filiwnydd!
Erbyn hyn, gallwn ymfalchïo yn y ffaith bod yr Ardd Fotaneg bellach yn sefydliad cenedlaethol bydenwog, blaengar ym meysydd botaneg a garddwriaeth, cadwraeth a chynaladwyaeth.
Planhigion meddygyniaethol oedd pwnc Bethan Wyn Jones, ac yn ei dull gwybodus a bywiog arferol, cawsom wledd o wybodaeth am y planhigion hyn sy’n ffynnu mewn cloddiau ac mewn gerddi. Bysedd y Cŵn, Mantell Mair, Chwerwlys yr Eithin a’r Hen Ŵr; dyma enwau tlws rhai yn unig o’r stôr planhigion y credwyd o genhedlaeth i genhedlaeth, ac y credir hyd heddiw, ofergoel neu beidio, bod ganddynt y gallu i leddfu neu i wella llu o anhwylderau – o’r ddannodd i waedlif, o effeithiau ‘storgatsho’ (gorfwyta!) i reoli curiad y galon, heb sôn am ddifa chwain a llyngyr! Ac ar y nodyn iachus hwnnw, fe’n tywyswyd – a’r haul, erbyn hyn, o’n plaid – i grwydro ymhlith y planhigion niferus hyn mewn gardd fach bwrpasol ar eu cyfer ac i ymweld â siop apothecari hen ffasiwn.
Daeth ein tro ninnau i ‘storgatsho’ dros bryd o fwyd sylweddol, hynod flasus cyn ymweld â’r tŷ gwydr enfawr sy’n gartref i blanhigion o bedwar ban byd. A chael cyfle i ddysgu, nid yn unig am y planhigion hyn a’r modd yr eir ati i’w meithrin a’u gwarchod, ond hefyd am yr awyrgylch angenrheidiol ar gyfer eu cynnal. Ac ar ben hyn oll, fe’n tywyswyd ar hyd twneli dirgel, tanddaearol yr adeilad – nad yw’r cyhoedd, fel arfer, yn cael ymweld â hwy. Ond waeth cyfaddef ei bod yn braf camu allan unwaith eto at yr haul!
Diolch i’r Arwyddfardd, Dyfrig ab Ifor, am drefnu gwibdaith hapus a llwyddiannus arall ar ein cyfer – un o gyfres, erbyn hyn – sy’n fodd i gyfuno dysgu am bynciau newydd â mwynhau cymdeithasu ag ‘eneidiau hoff cytûn’.
Dyfrig, edrychwn ymlaen at y wibdaith nesa!

Manon Rhys

Portmeirion 2011

Trydydd cyfarfod cymdeithasol y Gorseddogion


Ddydd Sadwrn, 22 Medi 2012 daeth trigain o aelodau a charedigion Gorsedd y Beirdd at ei gilydd i’r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth ar gyfer eu trydydd cyfarfod cymdeithasol. Yn dilyn cyfarfodydd cymdeithasol blaenorol yn adeilad y Senedd ym Mae Caerdydd yn 2010 ac ym Mhortmeirion y llynedd, roedd pob ffordd Orseddol yn arwain i Aberystwyth eleni a chafwyd diwrnod i’w gofio - a hynny ‘yn wyneb haul llygad goleuni’ yn llythrennol.

Fe’n croesawyd yn swyddogol i’r Llyfrgell – ac i’r ‘Drwm’ - gan Lyn Lewis Dafis a gyfeiriodd at y ffaith fod sefydlu llyfrgell genedlaethol i Gymru ar ddechrau’r ugeinfed ganrif yn gwbl unol â syniadaeth Iolo Morganwg am ddiogelu ‘cof cenedl’. Wedi gair byr gan Yr Archdderwydd Jim Parc Nest, trosglwyddwyd yr awenau i’r Prifardd a’r Prif Lenor Mererid Hopwood a aeth ati mewn ffordd afaelgar ac ysbrydoledig i’n diddanu (a’n haddysgu) am ein hetifeddiaeth lenyddol, gan gychwyn gyda ffilm yn amlinellu hanes y Llyfrgell Genedlaethol. Os oeddem wedi meddwl cael eistedd yn ôl yn seddau cyfforddus y Drwm i wrando ar Mererid yn sgwrsio, fe’n siomwyd – oherwydd roedd hi wedi mynd at i gynllunio cwis gweledol ar ein cyfer a buan iawn yr oedd pawb ohonom wedi ymgolli yn y lluniau a ymddangosai ar y sgrin o’n blaenau. Bu cryn grafu pen a chwilio cilfachau’r cof i geisio datrys mwy nag un pos a dyfalu pa eisteddfod oedd yn gysylltiedig â’r lluniau a lifai o flaen ein llygaid ! Aeth awr heibio yn llawer rhy gyflym wrth i ni ymgiprys â’n gilydd am wobr fawr y diwrnod – copïau wedi’u fframio o ran o awdl arobryn ‘Ffin’ yr Archdderwydd presennol, Jim Parc Nest (‘epilog’) yn Eisteddfod Genedlaethol Sir y Fflint a’r Cyffiniau, a’r gerdd ‘gollwng’ o gasgliad buddugol yr Archdderwydd etholedig, y Prifardd Christine, yn Eisteddfod Genedlaethol Eryri a’r Cyffiniau. Aelodau’r tîm a ddaeth i’r brig (o un marc yn unig) oedd Hefin Jones, Huw Tomos, Alwena Lewis, a Gwyn Lewis.

Wedi i ni gael ein gwala a’n gweddill ym Mwyty Pendinas, cafwyd cyfle i gael golwg ar arddangosfa o greiriau’r Orsedd a baratowyd yn arbennig ar ein cyfer, cyn cael ein harwain gan dywyswyr y Llyfrgell i grombil yr adeilad i gael cipolwg tu ôl i’r llenni ar y casgliadau gwerthfawr sy’n cael eu diogelu yno – yn llawysgrifau, llyfrau, mapiau, a lluniau, heb sôn am y deunydd digidol diweddaraf. Dim ond gobeithio i bawb lwyddo i ddod o’r celloedd yn ddiogel …

Daeth diwrnod hynod bleserus i ben yn llawer rhy fuan dros baned yn y bwyty cyn i bawb ohonom ffarwelio â’n gilydd tan y cyfarfyddiad gorseddol nesaf. Y mae ein dyled yn fawr i’r Arwyddfardd Dyfrig ab Ifor a’i wraig Bethan am eu trefniadau trylwyr ar gyfer y diwrnod, ac os oes gan unrhyw aelod o’r Orsedd syniadau am leoliad addas ar gyfer cyfarfod cymdeithasol y flwyddyn nesaf, gofynnir i chi nodi hynny wrth Dyfrig. Pwy a ŵyr beth fydd yr arlwy ar ein cyfer y flwyddyn nesaf – a beth, tybed, fydd y wobr y tro hwnnw … ?

Gwyn o Arfon

Portmeirion 2011

Y cyn-Archdderwydd Emrys Deudraeth wedi marw

Selwyn Iolen

Ar 30 Mawrth 2012 bu farw Emrys Deudraeth yn 82 oed. Bu'n Archdderwydd rhwng 1987 a 1990.

Enillodd Emrys Roberts y gadair ddwywaith, ym Mhrifwyl y Bala yn 1967 gydag awdl ar y testun 'Y Gwyddonydd' ac ym Mangor bedair blynedd yn ddiweddarach yn 1971 gydag awdl 'Y Chwarelwr'.

Cafodd ei eni yn Lerpwl yn 1929 cyn symud i Benrhyndeudraeth ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd.

Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Y Bermo a'r Coleg Normal ym Mangor.

Bu'n athro yn Ynys Môn a Chroesoswallt cyn cael ei benodi yn brifathro yn Ysgol y Banw yn Llangadfan, Sir Drefaldwyn.

Y Dirprwy Arch-dderwydd wedi marw

Selwyn Iolen

Bu farw'r Dirprwy-Archdderwydd Selwyn Iolen ar 10 Awst 2011. Bu'n Archdderwydd o 2005 i 2007 ac fe gamodd i'r adwy pan oedd Dic yr Hendre yn anhwylus yn 2009.

Talwyd teyrnged i Selwyn Iolen gan yr Archdderwydd, T. James Jones, "Roedd yn ŵr parod ei gymwynas, hwyliog a dawnus. Roedd e'n Archdderwydd diymhongar iawn ac yn gwneud yn siwr ei fod yn cadw'r sylw ar yr enillydd drwy'r amser yn seremoniau'r Eisteddfod. Mae'n cydymdeimlad ni'n fawr â Meira, ei briod, a'i fab Euron."

Ymddeoliad Siân Aman

Siân Aman

Hoffem dalu teyrnged a diolch i Siân Aman am ei hymroddiad a’i gwaith di-flino i’r Orsedd drwy’r blynyddoedd—yn wir dros chwarter canrif o wasanaeth! Dymunwn yn dda iddi hi (a Huw ei gŵr), wrth iddi ymddeol o’r swydd bwysig hon ar ddiwedd y brifwyl eleni.

Trefnydd Cerddoriaeth

Yn dilyn ymddiswyddiad Allan Cennech fel Trefnydd Cerddoriaeth Gorsedd y Beirdd, penodwyd Cefin Roberts yn olynydd iddo am y tymor nesaf o dair blynedd.

Diolchwn i Allan Cennech am ei holl waith ar ran Gorsedd y Beirdd dros y blynyddoedd dwytha a dymunwn bob llwyddiant i Cefin wrth iddo ymgymryd â’r swydd.

Cyhoeddi Eisteddfod Bro Morgannwg

Cyhoeddi Eisteddfod Bro Morgannwg

Cafwyd croeso arbennig gan bobl Bro Morgannwg ar Ddydd Sadwrn 25 Mehefin. Daeth cannoedd o bobl i wylio’r orymdaith ac i fwynhau seremoni’r Cyhoeddi - ac erbyn i’r prynhawn gyrraedd, roedd yr haul yn gwenu.

Cymdeithasu yng Nghastell Deudraeth

Portmeirion 2011


Ddydd Sadwrn, 17 Medi, 2011 daeth yn agos at hanner cant o aelodau’r Orsedd o bob rhan o Gymru at ei gilydd i Gastell Deudraeth, Penrhyndeudraeth, ar gyfer ein hail achlysur cymdeithasol blynyddol a drefnwyd gan Yr Arwyddfardd, Dyfrig ab Ifor. Yn awyrgylch unigryw a thrawiadol y castell Fictorianaidd a brynwyd gan Syr Clough Williams-Ellis yn 1931 (taid y perchennog presennol, y Prif Lenor Robin Llywelyn), cafwyd cyfle i glywed hanes yr adeilad a’r ystad gan Robin ei hun, cyn mwynhau orig ddymunol yn cymdeithasu uwch pryd hyfryd o fwyd.  Croeswyd pawb yn gynnes gan yr Archdderwydd Jim Parc Nest, ac wedi gorffen gwledda cafwyd cyfle i grwydro o gwmpas gerddi’r Castell ynghyd â mynd i lawr i bentref hynod Portmeirion i fwynhau’r golygfeydd a’r bensaerthiaeth hynod.
Diolch i’r Prif Lenor Robin Llywelyn am ein croesawu i’w ‘gartref’ ac i Dyfrig ab Ifor am ei drefniadau manwl a gofalus (gan gynnwys sicrhau digon o ysbeidiau heulog ynghanol diwrnod o gawodydd trwm !). Os oes gan unrhyw aelod o’r Orsedd syniadau am leoliad addas ar gyfer cymdeithasu y flwyddyn nesaf, byddai Bwrdd yr Orsedd yn falch iawn o glywed gennych.
Gwyn o Arfon.

Portmeirion 2011

Meistres y Gwisgoedd Ela Cerrigellgwm

Cyhoeddwyd ar y 1af o Chwefror 2011, mai Ela Jones - Ela Cerrigellgwm, fydd yn olynu Siân Aman fel Meistres y Gwisgoedd Gorsedd y Beirdd am y cyfnod hyd at 2013.

O Ysbyty Ifan ger Betws y Coed y daw Ela, a urddwyd i’r Orsedd er anrhydedd yn Eisteddfod Blaenau Gwent a Blaenau’r Cymoedd y llynedd, am ei gwasanaeth fel gwiniadwraig, cynllunydd a gwneuthurwraig. Fe fydd yn cysgodi Siân Aman yn y gwaith ar y cychwyn, wrth iddi ymgyfarwyddo â dyletswyddau Meistres y Gwisgoedd. Dymunwn bob llwyddiant iddi yn y gwaith.

Cyfarfod Cymdeithasol

Cynhaliwyd y cyfarfod cyntaf o’i bath yn Y Senedd yng Nghaerdydd ym mis Medi 2010. Daeth nifer fawr o Orseddogion i’r cyfarfod ac fe drefnwyd taith o amgylch yr adeilad, gyda lluniaeth i ddilyn. Ynglŷn â’r dyfodol, awgrymodd y Gorseddogion oedd yn bresennol, y byddai’n ddymunol cynnal yr ail gyfarfod ym Mhortmeirion. Gall Castell Deudraeth dderbyn hyd at 100 o bobl a chytunodd y Bwrdd â’r awgrym. Drwy garedigrwydd Robin Llywelyn cynhelir yr ail gyfarfod felly yng Nghastell Deudraeth 17 Medi 2011.

Llongyfarchwyd yr Arwyfardd ar drefniadau’r ymweliad â’r Senedd.

Creiriau’r Orsedd

Estynnwn ein diolchiadau diffuant i Calvin a Marilyn Rees o Sain Ffagan am eu gwasanaeth arbennig i’r Orsedd, wrth i’r ddau ymddeol o’u dyletswyddau. Y tu ôl i’r llenni, bu’r ddau yn gofalu am, a chludo’r creiriau o Eisteddfod i Eisteddfod am flynyddoedd a diolchwn iddynt am eu gwasanaeth. Mater o lawennydd yw cael cyhoeddi y bydd eu merch Cathryn yn ymgymryd â’r dyletswyddau hyn o eleni ymlaen.

Cysylltiadau Celtaidd

Adroddiad Swyddog y Celtiaid 2011, Mererid

Celtaidd

Yn gyntaf, diolch i bawb o Fwrdd yr Orsedd a wirfoddolodd i’n cynrychioli ni yn y Gwyliau Celtaidd eleni eto. Yn ôl yr adroddiadau, derbyniodd pawb groeso cynnes gan ein brodyr a’n chwiorydd dramor, ac mae’r teimlad o agosatrwydd yn parhau. Heb os, mae gennym ni fel Cymry rôl bwysig i’w chwarae yn annog a chodi calon y rhai sy’n ymdrechu’n ddiflino, mewn amgylchiadau hyd yn oed llai ffafriol na’r rhai sydd gyda ni yng Nghymru, i gadw’r diwylliant a’r ieithoedd lleiafrifol yn fyw. Da gallu nodi bod pethau’n bywiocau yn Ynys Manaw, a thipyn mwy o drefn a llewyrch ar y gweithgaredd yno’r dyddiau hyn ymddengys. Yn y cylch hwn o ymweliadau, dyma ddau dabl yn dangos y cyfnewid:

Cynrychiolwyr o Dramor

Enwau 1

Enwau 2

Cernyw

Mick Paynter

MaureenFuller

Iwerddon

Bláthnaid Ó Brádaigh

Máire Ní Laoire

Llydaw

Youenn Amice

Youenn Arbarz

Patagonia

Ivonne Maes Llaned

 

Ynys Manaw

Paul Salmon

Caroline Salmon

Yr Alban

John Morrison

James Graham

 

Cynrychiolwyr i Dramor

Enwau

Dyddiad/Lleoliad yr Ŵyl

Cernyw

Alun Guy

Helston, Medi 3

Iwerddon

Yr Archdderwydd

Killarney, Tachwedd 3-6

Llydaw

Christine James

Arzano, Gorffennaf

Patagonia

Yr Archdderwydd

 Hydref 2011

Ynys Manaw

Mererid

Gorffennaf 21-23

Yr Alban

Eigra

Ynys Lewis, Hydref 14-22

 


Gorsedd y Beirdd /I\